Afrika

Ligging & geografie

Afrika ligt op het kruispunt van twee oceanen. De Atlantische Oceaan begrens het westen, de Indische Oceaan het oosten, en via het Suezkanaal raakt het continent aan Azië. De evenaar doorsnijdt Afrika bijna precies in het midden, zodat zowel het noordelijk als het zuidelijk halfrond grote stukken land omvat. In het noorden grenst Afrika via de Middellandse Zee aan Europa.

Het continent kent een opmerkelijke variatie in landschappen. De Sahara is met circa 9 miljoen km² de grootste warme woestijn ter wereld en beslaat bijna een derde van Afrika. Ten zuiden ervan ligt de droge overgangszone, de Sahel. Midden op het continent strekt het Congoregenwoud zich uit, het op één na grootste tropische regenwoud ter wereld, enkel overtroffen door het Amazonegebied in Zuid-Amerika. In het oosten loopt de Grote Slenk (Rift Valley), een van de meest spectaculaire tektonische structuren op aarde, van de Rode Zee tot Mozambique.

De Nijl is met circa 6.650 kilometer — samen met de Amazone — een van de langste rivieren ter wereld. Hij stroomt door tien landen en was de levensader van de Egyptische beschaving. In het oosten verrijst de Kilimanjaro in Tanzania met 5.895 meter als de hoogste berg van Afrika en de hoogste vrijstaande berg ter wereld. In het noordwesten reikt het Atlasgebergte tot meer dan 4.000 meter hoogte langs de Marokkaanse en Algerijnse kust.

Bevolking

Afrika telt in 2025 ongeveer 1,55 miljard inwoners (VN WPP 2024) — bijna 19% van de wereldbevolking. Het continent groeit met circa 2,2% per jaar, veruit het snelste tempo van alle continenten. Ter vergelijking: Azië groeit met minder dan 1% per jaar. Dat verschil in tempo maakt dat Afrika rond 2050 naar verwachting meer dan 2,5 miljard mensen zal herbergen en ruim 25% van de mensheid zal vertegenwoordigen.

De Afrikaanse bevolking is ook de jongste van alle continenten. De mediane leeftijd ligt onder de 20 jaar — in sommige landen zelfs onder de 16 jaar. Dat staat in scherp contrast met Europa, waar de mediane leeftijd boven de 44 jaar ligt. Dit bevolkingsprofiel biedt een enorm potentieel aan arbeidskracht, maar vereist ook grote investeringen in onderwijs, gezondheidszorg en werkgelegenheid.

De bevolking is ongelijk verdeeld over het continent. De dichtstbevolkte gebieden bevinden zich langs de Nijlvallei in Egypte, in het westen rond de Golf van Guinee (Nigeria, Ghana, Ivoorkust) en in de regio van de Grote Meren in het oosten en midden. Bekijk de cijfers en vergelijk ze met andere continenten op de vergelijkpagina of raadpleeg de lijst van dichtstbevolkte landen ter wereld.

Klimaat & seizoenen

Afrika kent vrijwel elk klimaattype dat op aarde voorkomt. Rondom de evenaar, met name in het Congobekken en langs de Guinese kust, heerst een tropisch regenwoud­klimaat met hoge temperaturen en veel neerslag het hele jaar door. Daar omheen liggen savannegordels met een uitgesproken droog en nat seizoen.

De Sahara in het noorden en de Kalahari in het zuiden zijn droge woestijn­klimaten. Aan de noordpunt van het continent, in Marokko, Algerije, Tunesië en Libië, geldt een mediterraan klimaat met droge zomers en milde, natte winters. Aan de zuidpunt rond Kaapstad herhaalt datzelfde mediterrane patroon zich op het zuidelijk halfrond. De hogere gebergten zoals de Kilimanjaro en het Atlasgebergte hebben hun eigen alpiene klimaat. Meer details over klimaatzones en wanneer je het beste welk deel kunt bezoeken, lees je op klimaat van Afrika.

Planten & dieren

Afrika is wereldberoemd om zijn savannefauna. De zogeheten Grote Vijf — leeuw, Afrikaanse olifant, Kaapse buffel, luipaard en neushoorn — trekt elk jaar miljoenen bezoekers naar nationaalparken als de Serengeti in Tanzania en Kruger in Zuid-Afrika. De giraf is het hoogste levende landdier; het nijlpaard, gebonden aan rivieren en meren, is een van de gevaarlijkste dieren op het continent.

In het Congoregenwoud leven twee soorten gorilla's: de westelijke laaglandgorilla en de ernstig bedreigde berggorilla (IUCN: Endangered), waarvan slechts een kleine populatie overblijft in de berggebieden van DR Congo, Rwanda en Oeganda. De rijkdom aan vlinders, vogels en zoetwatervissen maakt Afrika ook voor biologen tot een bijzonder continent. Meer soorten en hun beschermingsstatus vind je op dieren van Afrika.

Geschiedenis & cultuur

Afrika wordt vaak het geboorteland van de mensheid genoemd — en terecht. De vroegste fossielen van Homo sapiens zijn gevonden in Ethiopië en dateren van circa 300.000 jaar geleden. Vanuit Afrika verspreidden onze voorouders zich over de rest van de wereld, een proces dat antropologen 'Out of Africa' noemen.

Beschavingen als het Oude Egypte aan de Nijl, het koninkrijk Kush in Sudan en de stadstaten van Oost-Afrika behoorden in hun tijd tot de meest geavanceerde op aarde. Later bloeide de transaharische handelsroute; goud en zout maakten rijken als Mali en Songhai groot. De koloniale periode van de 19e en vroeg-20e eeuw liet diepe sporen na in grenzen, talen en bestuur — maar ook een pan-Afrikaanse beweging die leidde tot onafhankelijkheid van de meeste landen tussen 1957 en 1975.

Economie & steden

Afrika beschikt over een buitengewone rijkdom aan grondstoffen: olie en gas in Nigeria en Angola, kobalt en koper in DR Congo en Zambia, goud en platina in Zuid-Afrika, en fosfaat in Marokko. Die rijkdom aan delfstoffen gaat echter niet altijd hand in hand met brede welvaart voor de bevolking.

De grootste economieën zijn Nigeria, Zuid-Afrika, Egypte en Ethiopië. Lagos, de grootste stad van Afrika met circa 16 miljoen inwoners in de stedelijke kern, is een van de snelst groeiende metropolen ter wereld. Nairobi in Kenia geldt als het technologische hart van Oost-Afrika, met een bloeiende start-upscene. De vrije handelszone van de Afrikaanse Unie (AfCFTA), die in 2021 van start ging, streeft naar één grote interne markt voor alle 54 landen — het grootste vrijhandelsgebied ter wereld gemeten naar aantal deelnemende landen.